اسد الله معطوفى
145
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
شده بودند . در تعدادى از اين خمرهها جسد مرد و زن در مقابل هم و به همراه اشياء مختلف قرار داشتند . بايد توجه داشت كه در اين مناطق مدتى ماساژتها و سكاها مىزيستند كه بعدها زير نفوذ هخامنشيان درآمدند . كشف « گنجينه جيحون » متعلق به عصر هخامنشيان در حاشيه اراضى رود جيحون استدلال يادشده را مدلل مىنمايد . 28 گورهاى اليمائى عصر اشكانى ارتباطات مكرر اشكانيان و روميان سرانجام سبب تحولاتى عميق از حدود سال 45 م به بعد شد . از جمله اقتصاد مبتنى بر تجارت شهرهاى كاروانى سبب تقويت فرهنگهاى محلى و بومى نيز گرديد . مثلا ساخت گوردخمههاى اليمائى در جنوب غربى ايران با زوال فرهنگ هلينيسم تحت تاثير نفوذ فرهنگهاى بين النهرين و مهاجرت صابيين رواج يافت . اين گوردخمههاى اليمائى وروديهاى به ابعاد گذراندن يك جسد داشت و در درون فضاى ساده آنها يك دخمه گور وانىشكل و گاه دو يا سه بستر بالشتكى به چشم مىخوردند . تصوير نمونههاى اين گوردخمهها را در صفحات بعد ارائه نمودهايم . 29 اتفاقا چنين « گوردخمه » هاى عصر اشكانى را در ارتفاعات بخش سوسن شهرستان ايذه در خوزستان هم مىتوان ديد كه يكى از معروفترين آنها را « دخمهء درهدز » مىنامند . 30 از قضا اين تعداد گورها شباهت زيادى از نظر سادگى با گوردخمههاى منطقه گرگان دارد . در گورستان چمشك در ميچاكوى ملاوى لرستان نيز آثار باارزشى از چنين قبور عهد اشكانيان مىتوان ديد . 31 در پايان اين قسمت شيوهها و طرز تدفين عصر اشكانى را بطور خيلى خلاصه مورد مداقه قرار مىدهيم . اشكانيان بطور عام تدفين را بدين روشها انجام مىدادند : 1 - اجساد خود را به همراه اشياء مختلف دفن مىكردند . 2 - اجساد به صورت منفرد ولى گاه چندتائى و خانوادگى دفن مىگرديدند . 3 - براى دفن مرده جهت خاصى را مراعات نمىكردند . 4 - اشياء دفنشده با متوفى بيشتر ارتباط به زندگى روزمرهء او در زمان حياتش داشت ، مثل ظروف ، وسايل جنگى و زينتآلات . 5 - اشياء هديهشده به متوفى اكثرا خارج از تابوت نهاده مىشدند . البته گاهى بندرت در درون تابوت هم قرار ميگرفتند .